8. POKUTA (SPOWIEDŹ) -

    ,sakrament odpuszczenia grzechów"?

Jak się już dowiedzieliśmy z rozdziału o chrzcie, kościół rzymskokatolicki naucza, że chrzest gładzi grzech pierworodny, jak również wszystkie grzechy popełnione w przeszłości, a osoba ochrzczona staje się członkiem kościoła. Dlatego chrzest nazwany jest także ,pierwszym usprawiedliwieniem" .(28)

W przeciwieństwie do tego, sakrament pokuty ma do czynienia, według nauki kościoła rzymskokatolickiego, z grzechami popełnionymi przeciw Bogu i kościołowi już po chrzcie. Zdaniem tego kościoła są dwa rodzaje grzechów:

a. ,Grzech śmiertelny"

Grzech ten ma miejsce wtedy, gdy człowiek świadomie i dobrowolnie lamie ważne przykazanie Boże. Traci przez to łaskę i życie wieczne oraz zostaje skazany na wieczną karę w piekle.

b. ,Grzech powszedni"

Winnym tego grzechu jest ten, kto zawinił w małej sprawie lub nieświadomie albo niedobrowo/nie naruszył ważniejsze przykazanie Boże. Skutkiem grzechów powszednich są kary doczesne na ziemi lub w czyśćcu.

Nieraz trudno rozpoznać, czy popełniony grzech jest grzechem powszednim czy śmierte/nym, zaleca się więc katolikowi, by wyznał spowiednikowi wszystkie grzechy, gdyż tylko on jest w stanie właściwie je posegregować i przebaczyć.
 

,Przez ustanowienie sakramentu pokuty Pan postanowił, aby grzesznik wyznał spowiednikowi wszystkie swoje grzechy. To wyznanie wszystkich grzechów jest według Bożego prawa konieczne przez tych, którzy zgrzeszą po chrzcie, bowiem nasz Pan Jezus przed swym wniebowstąpieniem ustanowił kapłanów jako swoich zastępców, jako zwierzchników i sędziów, którym powinny być wyznane wszystkie grzechy śmiertelne popełnione przez wiernych. Kapłan mocą nadanej mu władzy wydaje wyrok o przebaczeniu lub zatrzymaniu grzechów. Ale przecież sędzia nie może wydać tego wyroku bez znajomości stanu faktycznego ani nakładając karę nie może zachować właściwej miary, jeżeli ktoś swoje grzechy wyzna w sposób raczej ogólny, nie wymieniając ich oddzielnie i z osobna. Stąd wniosek, że osoba pokutująca musi wymienić na spowiedzi wszystkie te grzechy śmiertelne, które sobie uświadomiła po starannym rachunku sumienia. Mogą to być grzechy popełnione w ukryciu albo grzechy tylko przeciw dwu ostatnim z dziesięciu przykazań, ale to właśnie one bardziej ranią duszę i są bardziej niebezpieczne od grzechów popełnionych całkiem jawnie. Grzechy powszednie, które nie pozbawiają nas łaski Bożej i które często popełniamy, można wprawdzie z pożytkiem dla siebie wyznać, jak to jest w zwyczaju u ludzi bogobojnych, ale można je także bez winy przemilczeć i odpokutować za nie w inny sposób".
(Sobór w Trydencie, 1551)


Według nauki rzymskokatolickiej pokutę można podzielić na trzy części składowe;

1. Skrucha serca - należy przez to rozumieć ból z powodu popełnionego grzechu.

2. Wyznanie ustne - polega ono na tym, że grzesznik wyznaje kapłanowi wszystkie swoje grzechy.

3. Zadośćuczynienie zgodne z decyzją kapłana - w formie modlitw, postów, jałmużny itd.

Odpuszczenie grzechów jest możliwe tylko przez wyświęconego i ,legalnie upełnomocnionego" kapłana, posiadającego prawo sądzenia. Jest on zastępcą Chrystusa, zwierzchnikiem i sędzią i jedynie on może przebaczyć grzechy.
 

,Kto temu zaprzecza, że do zupełnego odpuszczenia grzechów są niezbędne ze strony pokutującego trzy świadczenia, które stanowią niejako materię sakramentu pokuty, mianowicie skrucha, wyznanie i zadośćuczynienie, które zwą się trzema częściami składowymi pokuty, albo kto mówi, że są tylko dwie części składowe pokuty, mianowicie przerażenie sumienia z powodu popełnionego grzechu i wiara zaczerpnięta z ewangelii, która wierzy, że Chrystus uniewinnia i przebacza grzechy, niech będzie wyłączony.

Kto temu zaprzecza, że ustne wyznanie grzechów, stanowiące składową część sakramentu pokuty, zostało ustanowione przez prawo Boże, albo temu, że jest ono konieczne do zbawienia, albo kto mówi, że ustne wyznanie grzechów jedynie przed kapłanem, której to formy spowiedzi kościół od początku zawsze przestrzegał, nie zostało ustanowione i nakazane przez Chrystusa, a jest tylko ludzkim wymysłem, niech będzie wyłączony."

(Sobór w Trydencie, 1551)


Rozgrzeszająca modlitwa kapłana kończy się zazwyczaj następującymi słowami:
 

,Cierpienie naszego Pana Jezusa Chrystusa, zasługi świętej Marii Panny i wszystkich świętych, wszystkie dobre uczynki, które uczyniłeś i wszystko zło, które zniosłeś, niech posłużą ci do odpuszczenia twoich grzechów, do pomnożenia łaski i do zapłaty w wieczności. Amen."(29)


Działanie sakramentu pokuty

Według nauki rzymskokatolickiej sakrament pokuty doprowadza do pojednania z Bogiem, sprawia odpuszczenie grzechów i wiecznej za nie kary.
 

,Owocem tego sakramentu jest pojednanie grzesznika z Bogiem, a o jego mocy i skuteczności świadczy pokój i radość sumienia oraz wielkie pocieszenie duszy tych, którzy przyjmują go nabożnie i w skupieniu. Tego o składnikach i owocu sakramentu pokuty naucza święty synod, jednocześnie potępiając pogląd tych, którzy utrzymują, że częściami składowymi pokuty są tylko przerażenie z powodu popełnionego grzechu, które wstrząsa sumieniem grzesznika, i wiara zaczerpnięta z ewangelii."


Odpust

Wprawdzie kapłan jest upoważniony do odpuszczania grzechów i wiecznych kar za nie, ale grzesznik musi jeszcze odpokutować doczesne kary za grzechy.

Według nauki rzymskokatolickiej owe doczesne kary (w tym życiu lub w ,czyśćcu") mogą być skrócone przez odpust. Odpusty kościół katolicki czerpie ze ,skarbnicy", na którą się składają: po pierwsze, przelana krew Chrystusa, po drugie, zasługi Marii i świętych.
 

,Skarbnica kościoła to nieskończone i niewyczerpane zasługi Chrystusa Pana, przez okup, jaki złożył Ojcu, aby ludzkość była uwolniona od grzechu i miała społeczność z Bogiem. Skarbnicą kościoła jest sam Chrystus Zbawiciel, tak wielkie i trwałe jest znaczenie jego zasług w dziele zadośćuczynienia i odkupienia. Poza tym do tej skarbnicy należy także prawdziwie niezmierzona, niewyczerpana i stale nowa wartość, jaką mają przed Bogiem modlitwy i dobre uczynki błogosławionej dziewicy Marii oraz wszystkich świętych. Oni szli śladem Chrystusa Pana przez jego łaskę, uświęcili się i dokonali dzieła zleconego przez Ojca. Tak współdziałali w sprawie swojego własnego zbawienia i przez to, w jedności mistycznego ciała, wnieśli wkład do zbawienia swych braci".
(Postanowienia Apostolskie o zmianie istoty odpustów, 1967)


Tą ,skarbnicą" dysponuje kościół rzymskokatolicki, który w szczególnych przypadkach może udzielać odpustu żywym i umarłym.

 
,On przez świętego Piotra, niebiańskiego klucznika i jego następców, a swoich zastępców na ziemi, ofiarował tę skarbnicę zasług, aby w szczególnych i uzasadnionych okolicznościach według upodobania Boga, ludziom pełnym prawdziwej skruchy, którzy wyznali grzechy na spowiedzi, udzielić powszechnie bądź w poszczególnych przypadkach, zupełnego lub częściowego odpustu doczesnych kar za grzechy".
(Bulla Jubileuszowa papieża Klemensa VI, 1343)


Podsumowanie

Kościół rzymskokatolicki naucza, że pokuta:

* została ustanowiona jako sakrament przez samego Pana;

* jedna grzesznika z Bogiem;

* jest możliwa tylko przy współudziale kapłana i tylko przez kapłana może być udzielone przebaczenie;

* jest skuteczna tylko w połączeniu z ,zadośćuczynieniem".


Czego uczy Biblia?

1. Czy Biblia rozróżnia ,grzechy śmiertelne" od ,grzechów powszednich"?

Stary Testament odróżnia grzechy popełnione przez przeoczenie (4 Mojż. 15,27) od tych, które zostały popełnione rozmyślnie (4 Mojż. 15,30), tzn. z pełną świadomością. Za pierwsze grzechy złożona ofiara była skuteczna, za drugie oczekiwał grzesznika tylko sąd.

Nowy Testament nie czyni tej różnicy. Chciwiec jest tak samo traktowany jak rozpustnik i bandyta (l Kor. 5,11). Zapłatą za każdy grzech ,jest śmierć" (Rzym. 6,23).

Nowy Testament nic nam o tym nie mówi, że jedne grzechy pociągają za sobą kary doczesne, inne zaś kary wieczne, choć wierzący mogą popełniać grzechy, których następstwem jest śmierć fizyczna (l Jana 5,16).

2. Czy Biblia żąda wyznania grzechów przed kapłanem?

Zasadniczo Biblia mówi, że wszystkie grzechy w pierwszym rzędzie należy wyznać Bogu.

,A jeśliby kto zgrzeszył, mamy orędownika u Ojca, Jezusa Chrystusa, który jest sprawiedliwy" (I Jana 2,1).

,Jeśli wyznajemy grzechy swoje, wierny jest Bóg i sprawiedliwy i odpuści nam grzechy" (IJana 1,9).

Gdy chodzi o grzech, jest tylko jeden pośrednik, czyli orędownik między Bogiem a ludźmi, i jest nim sam Syn Boży.

Mężowie Biblii, którzy zgrzeszyli, zawsze swoje grzechy wyznawali tylko Bogu, czasem w obecności innych ludzi (por. Ps. 32,5; Ezdr. 10,1; Dan. 9,4).

Ale jeżeli zgrzeszyłem przeciw człowiekowi, muszę wyznać swój grzech nie tylko Bogu, ale także temu, przeciw któremu zgrzeszyłem (Jan 5,16).

Nowy Testament nic nam o tym nie mówi, że powinniśmy wyznawać nasze grzechy człowiekowi jako zastępcy Chrystusa.

3. Czy Biblia żąda od ludzi ,zadośćuczynienia"?

Gdy chodzi o grzech, jest tylko jedno źródło pojednania i ,zadośćuczynienia", a jest nim ofiara naszego Pana Jezusa na krzyżu. On poniósł karę za nasze grzechy i pojednał nas z Bogiem.

,On to jest ubłaganiem za grzechy nasze" (I Jana 2,2).

,I są usprawiedliwieni darmo, z łaski jego, przez odkupienie w Chrystusie Jezusie" (Rzym. 3,24).

,Gdy zaś kto nie spełnia uczynków, ale wierzy w tego, który usprawiedliwia bezbożnego, wiarę jego poczytuje mu się za sprawiedliwość" (Rzym. 4,5).

,Ukarany został dla naszego zbawienia, a jego ranami jesteśmy uleczeni" (Iz. 53,5).

Jedynie wiara w Pana Jezusa i jego wykonane dzieło zbawienia przynosi przebaczenie i usprawiedliwienie. Każda próba zadośćuczynienia przez ,dobre" uczynki i pobożne ćwiczenia jest zniewagą Boga, poniża wartość krzyżowej ofiary Jezusa i ukazuje pychę człowieka, któremu wydaje się, że może sam wnieść swój wkład do własnego zbawienia.

,Albowiem łasko zbawieni jesteście przez wiarę, i to nie z was:
Boży to dar; nie z uczynków, aby się kto nie chlubił" (Ef. 2,8-9).

4. Czy Biblia uczy o ,odpustach"?

To, że własne ,dobre" uczynki mają wpływ na skrócenie kary za grzechy, jest herezją. Nie istnieją również żadne ,zasługi" świętych lub Marii. Nauka ta służy poparciu tezy o sprawiedliwości przez u-czynki, która wywyższa człowieka, a poniża wartość krzyża i ofiary naszego Pana.

Szczególnie w średniowieczu kościół katolicki, stosując praktykę odpustów, w bezwstydny sposób bogacił się kosztem nieświadomych ludzi, znieważając ewangelię łaski. ,Kiedy skarbona pieniądze poczuje, dusza natychmiast do nieba wskakuje" - taka była treść kazań płomiennego kaznodziei odpustowego Tetzla. Luter w 1517 roku w swoich 95 tezach protestował prawie wyłącznie przeciwko rzymskokatolickiej nauce o pokucie i odpustach.

,Skarbnica odpustów to sieć, za pomocą której łowi się ludzkie pieniądze" (Teza 66).

Czego Biblia uczy o pokucie?

1. Pokuta jest zmianą sposobu myślenia.

Greckie słowo na określenie pokuty - ,metanoia" - w dosłownym tłumaczeniu ,rozmyślać", jest związane ze zmianą sposobu myślenia. A więc biblijna pokuta polega na tym, że rozważając moje życie i moje czyny, widzę je w Bożym świetle. Jeżeli do tej pory mierzyłem moje życie według własnej skali, to teraz muszę zmienić zdanie, uznać i przyjąć w tej sprawie Boży sąd i Bożą opinię.

Bóg nakazuje czynić pokutę (Dz. 17,30), a Piotr nawoływał:

,Przeto upamiętajcie się i nawróćcie się, aby były zgładzone grzechy wasze" (Dz. 3,19). Paweł powiedział o sobie, że wzywał zarówno Żydów, jak i Greków ,do upamiętania się przed Bogiem i do wiary w Pana naszego Jezusa" (Dz. 20,21).

Pan Jezus przed swym wniebowstąpieniem powiedział uczniom:

,(...) w imię jego ma być głoszone wszystkim narodom upamiętanie dla odpuszczenia grzechów" (Luk. 24,47).

Pokuta jest również wymieniana w połączeniu z nawróceniem się (Dz. 3,19), z czego jasno wynika, że ta zmiana sposobu myślenia jest także praktycznie widoczna w nawróceniu się do Boga.

2. Pokuta to przerażenie z powodu popełnionego grzechu.

Pokuta oznacza także to, że jestem przerażony sobą samym, moimi uczynkami i z tego powodu odczuwam ból, odrazę i skruchę.

Pięknym przykładem pokuty jest znana historia o synu marnotrawnym. Rozmyślając przy świńskim korycie ,wejrzał w siebie", zastanowił się nad swoim życiem i porównał swoją obecną sytuację do tej w domu rodzinnym. Ocenił swoją drogę życiową jako drogę grzechu i wyruszył z powrotem do ojca.

3. Pokuta jest darem Bożym.

Pewne przekazy Pisma Świętego mówią wyraźnie, że choć Bóg wzywa do pokuty, to jest ona także jego darem, którym obdarza często czytających i słuchających jego słowa (por. Dz. 5,31; 11,18; 2 Tym. 2,25).

Wynika stąd, że żaden człowiek nie jest w stanie uczynić czegokolwiek, co mogłoby zadowolić Boga, ale że Bożymi darami są zarówno wiara, jak i nawrócenie się.

Nigdzie w Biblii nie mówi się o pokucie w sensie grzywien pokutnych, pielgrzymek, umartwiania ciała, postów, odmawiania różańca itp., tym bardziej, jeżeli miałoby to być świadczeniem człowieka, aby łaskawie usposobić do siebie Boga i spłacić winę.

Następny Rozdział